9S Union trong 9 phút.

Hơn 8 tỷ người sống trên cùng một hành tinh — khác quốc gia, ngôn ngữ, văn hóa, nhưng phần lớn có cùng nhu cầu căn bản: thực phẩm, nước sạch, y tế, giáo dục, năng lượng, nhà ở, giao thông, tài chính, công nghệ và một môi trường sống an toàn. Trong khi đó, những thách thức lớn nhất của thế kỷ XXI — biến đổi khí hậu, dịch bệnh, bất bình đẳng, an ninh lương thực, AI, tự động hóa, chiến tranh — ngày càng vượt khỏi biên giới quốc gia.

Một quốc gia không thể một mình giải quyết tất cả. Một doanh nghiệp cũng không thể. Một tổ chức quốc tế cũng không thể. Vì vậy, 9S bắt đầu từ một câu hỏi:

9S Union là một Liên hiệp Kinh tế Toàn cầu hướng tới kết nối con người, tri thức, doanh nghiệp, vốn và công nghệ — để cùng nghiên cứu, thử nghiệm và kiến tạo những mô hình kinh tế phục vụ hòa bình, thịnh vượng chung và phát triển bền vững.

Điểm quan trọng: 9S không nên được hiểu là "một tổ chức đã có sẵn mọi câu trả lời". Ngược lại — 9S đặt ra những câu hỏi lớn và mời thế giới cùng tham gia tìm câu trả lời. Có thể hình dung 9S như một hệ sinh thái tuần hoàn: nếu vòng lặp được thiết kế tốt, giá trị tạo ra tiếp tục quay về phục vụ cộng đồng và mở ra vòng phát triển tiếp theo.

Hệ thống kinh tế truyền thống phân vai khá rõ: doanh nghiệp sở hữu và sản xuất, người lao động làm việc, nhà đầu tư cung cấp vốn, người tiêu dùng mua sản phẩm. 9S đặt một câu hỏi khác: điều gì xảy ra nếu trong những lĩnh vực phù hợp, hàng triệu — thậm chí hàng tỷ — người tham gia cùng một hệ thống kinh tế không chỉ như khách hàng, mà như người đóng góp, người đồng kiến tạo, và trong mô hình thích hợp, người đồng sở hữu?

Ví dụ giả định — một doanh nghiệp y tế của mọi người: quy mô đủ lớn cho phép mua thuốc số lượng lớn, đầu tư nghiên cứu, xây hạ tầng, ứng dụng AI, giảm chi phí trung gian và tái đầu tư giá trị tạo ra. Hướng tương tự có thể nghiên cứu trong giáo dục, thực phẩm, năng lượng, công nghệ, môi trường, hạ tầng.

Một ý tưởng toàn cầu như vậy cách đây 100 năm gần như không thể vận hành. Ngày nay: internet kết nối hàng tỷ người; smartphone biến mỗi cá nhân thành một điểm truy cập; AI xử lý lượng thông tin khổng lồ; cloud tạo hạ tầng xuyên biên giới; blockchain mở cách mới nghiên cứu minh bạch và quyền sở hữu; digital identity xác minh con người; thanh toán số giúp giá trị di chuyển nhanh; dịch máy hạ rào cản ngôn ngữ; data science đo lường tác động.

Bài toán từng bất khả thi — "làm thế nào để hàng triệu người cùng tham gia một hệ thống?" — đang dần chuyển thành một câu hỏi thiết kế:

Đây là phần khó nhất. Nói "doanh nghiệp của mọi người" rất dễ — thiết kế nó mới khó. Hàng loạt câu hỏi xuất hiện: ai được sở hữu, sở hữu bao nhiêu, quyền sở hữu đến từ vốn, lao động hay đóng góp? Một người một phiếu hay quyền biểu quyết khác nhau? Làm sao chống nhóm lợi ích chiếm quyền kiểm soát? Lợi nhuận phân bổ thế nào — tái đầu tư, nghiên cứu, giảm giá, hay lợi ích thành viên? Quyền lợi thế hệ tương lai được bảo vệ ra sao?

9S không che giấu những câu hỏi chưa có lời giải. Ngược lại — biến chúng thành những câu hỏi nghiên cứu công khai, đi qua một quy trình mở:

Liên Hợp Quốc đã xác định 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững cho những thách thức lớn của nhân loại. SDGs trả lời câu hỏi: nhân loại cần giải quyết những vấn đề gì? Mô hình 9S đang nghiên cứu đặt thêm câu hỏi: chúng ta có thể tạo ra những cơ chế kinh tế nào để huy động con người, doanh nghiệp, tri thức, công nghệ và vốn cùng tham gia giải quyết chúng một cách bền vững?

9S không thay thế SDGs. Tham vọng hợp lý hơn: biến các mục tiêu toàn cầu thành những bài toán mà mô hình kinh tế, doanh nghiệp, nghiên cứu và cộng đồng có thể cùng tham gia giải quyết.

Đừng nhầm TẦM NHÌN với HIỆN TRẠNG. 9S đã bước qua giai đoạn chỉ là ý tưởng: pháp nhân liên quan tại Delaware từ 2025, hoạt động ra mắt tại Bangkok tháng 6/2025, và các hoạt động kết nối cộng đồng, chuyên gia, doanh nghiệp tiếp sau đó. Nhưng điều đó không có nghĩa mô hình "Doanh nghiệp của mọi người" đã hoàn thiện.

Nguyên tắc minh bạch của toàn bộ 9S: nói rõ điều gì đã có, điều gì đang thử nghiệm, và điều gì mới chỉ là tầm nhìn.

Câu trả lời nghiêm túc nhất: chưa ai có thể biết. Quy mô ý tưởng đồng nghĩa quy mô thách thức — governance (quản trị hàng triệu người), ownership (định nghĩa sở hữu chung), capital (huy động vốn mà không tập trung tài sản), law (xuyên nhiều hệ thống pháp luật), power (chống thao túng), identity, privacy, efficiency, culture. Và một nguy cơ sâu hơn: tổ chức tuyên bố phục vụ lợi ích chung, nếu quyền lực tập trung quá mức, có thể trở thành điều ngược lại với mục tiêu ban đầu.

Vì thế thành công của 9S không thể chỉ đo bằng bao nhiêu thành viên hay bao nhiêu tiền. Nó phải được đo bằng: minh bạch đến đâu, quyền lực phân tán thế nào, người tham gia có thực quyền không, giá trị thực tạo ra bao nhiêu, cuộc sống cải thiện thế nào, và sai lầm có được công khai sửa chữa không.

Đây là điểm kết thúc của 9 phút — và điểm bắt đầu của 9S. Một hệ thống mang tên "Doanh nghiệp của mọi người" sẽ mất ý nghĩa nếu "mọi người" chỉ đứng ngoài quan sát. Không nhất thiết phải có tiền: sinh viên có thể học; giáo viên góp tri thức; nhà khoa học nghiên cứu; lập trình viên xây công nghệ; bác sĩ tham gia bài toán y tế; nông dân góp hiểu biết thực tế; doanh nghiệp tham gia dự án; trường đại học nghiên cứu; nhà đầu tư cung cấp nguồn lực theo cơ chế phù hợp; người bình thường đặt câu hỏi, phản biện, tình nguyện.

Vì nếu 9S thực sự hướng tới một mô hình của mọi người, thì mọi người phải có một con đường để tham gia.